<< Terug naar het overzicht

Geplaatst: 2013-05-20 12:16:12

Identiteit (Psychologie)

Auteur: Paul Verhaeghe
Jaar: 2012


“Nooit had de Westerse mens het zo goed, nooit voelde hij zich zo slecht.” (p.112)

Met deze uitspraak illustreert Paul Verhaeghe, Vlaams hoogleraar klinische psychologie en psychoanalyse (met een flinke staat van dienst), wat hij dagelijks terugziet in de praktijk. Steeds meer mensen met depressies en/of angstklachten melden zich.
Verhaeghe legt in ‘Identiteit’ een duidelijke link tussen het toenemend aantal mensen met deze ziektebeelden en de maatschappij. Sterker nog; hij stelt dat de menselijke identiteit zozeer gevormd wordt door de maatschappij, dat die maatschappij debet is aan de toename van (dit soort) geestesziektes. Hiermee stelt hij zich tegenover Dick Swaab, die in ‘Wij zijn ons brein’ de menselijke identiteit ziet als iets dat in de hersenen in vastgelegd.

Paul Verhaeghe, daarentegen, ziet de identiteit als continu in beweging zijnd, als een strijd van de mens tussen het aansluiting zoeken bij de groep (‘de mens als sociaal dier’) en het losmaken van die groep (‘de mens als individu’). Tussen die twee uitersten laveren we.
In de huidige neoliberale maatschappij kan de mens echter alleen nog maar individu zijn, omdat de gemeenschapszin volledig verdwenen is. In deze wereld van marktwerking zijn we teruggkeerd bij Darwin en diens survival of the fittest. Alleen zij die tot de top behoren en directe winst weten te genereren, zijn succesvol. Wie op die vlakken niet excelleert, is mislukt. Voor wie het maakbaarheidsideaal (Ik ben succesvol!) niet onderstreept, geldt hetzelfde. Deze insteek maakt mensen eenzaam, angstig (‘mijn collega’s zijn mijn concurrenten’) en depressief (‘niemand heeft mij nodig’).
De groei van de economie infiltreert in ons denken en is bepalend voor het beeld dat we van onszelf en elkaar hebben. Mensen die niet of minder succesvol zijn en dus niet voldoen aan de meritocratische norm, worden gezien als ziek en moeten als zodanig gelabeld worden. Verhaeghe verzet zich tegen dit beeld en vindt dat de maatscháppij ziek is, niet de mens. De mens is het slachtoffer van de maatschappij, die hij overigens zelf gecreëerd heeft en in stand houdt. Verhaeghe hekelt de DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders), de encyclopedie der geestesziekten, aan de hand waarvan ‘zieke’ mensen gediagnosticeerd worden. Er wordt gekeken naar symptomen, in plaats van naar oorzaken. Mensen met dezelfde symptomen worden op een grote hoop geveegd en maatschappelijk gedwiskwalificeerd door een diagnose. Wat er vervolgens voor zorgt dat de maatschappij an sich niet hoeft te veranderen. Het is volgens Verhaeghe de vraag of er daadwerkelijk meer geesteszieken zijn, of dat we als maatschappij intoleranter zijn geworden naar mensen die niet mee kunnen of willen in de doordenderende economische trein.

‘Identiteit’ is voor mij een herkenbaar en overtuigend boek. Blij werd ik er niet van, maar het was ook niet Verhaeghes doel om z’n lezers blij te maken. Zijn doel was om bewustwording te creëeren over het soort maatschappij waarin we leven. In die opzet is hij geslaagd. Neemt niet weg dat het een zwaar boek is. Het had hier en daar wat luchtiger, relativerender gemogen. Dit effect was al bereikt als hij zijn theoretische verhandeling wat vaker had doorbroken/geillustreerd met actualiteiten/voorbeelden. ‘Gelukkig’ stelt Verhaeghe zelf dat er bij elke periode nieuwe geestesziekten horen. Dit impliceert dat deze meritocratische fase en de bijbehorende (toename van) ziektebeelden van voorbijgaande aard is.
En zo is het altijd gegaan: de ene fase is een reactie op de vorige. Om met mijn boekenclubcollega Olivier te spreken: “Misschien moeten we gewoon accepteren dat de maatschappij permanent verandert en dat er na de dominantie van het neoliberalisme wel weer iets anders zal volgen dat mensen zich niet goed doet ontwikkelen.” (www.olivierrieter.nl)

© Nieke Geschiere - 2010-2017
Zegt u het maar!
14-11-2011/21:28
 » willie
Hallo Nieke, Eindelijk zal ik eens reageren. Je website ziet er prachtig uit, en goed geschreven Leuk hoor. Ga zo door...

02-01-2012/14:51
 » Maarten Lammers
Hoi Nieke, Wat leuk om jouw site eens te bekijken. Stoer hoor, een eigen site. Ziet er keurig uit. Groeten, Maarten (bekend?) Alphen aan den Rijn

04-01-2012/03:28
 » Nieke
Dag Maarten, wat leuk van je te horen! Hoe gaat het met je? Nog steeds in Alphen aan den Rijn, begrijp ik? Groeten, Nieke

19-01-2012/00:42
 » Muller
Sjesus, had ik dit maar eerder gelezen Nieke! Wat een gedrocht van een boek was het. Ja, en op je iPad zie je niet dat het dik is he? Nee. Muller is er flink ingetuind. Meneer Th heeft een aardig gedachtenexperiment bedacht, maar de dialogen tussen Remo en Maddox zijn veel te geforceerd, te gekunsteld om het meeslepend te maken. En de rol van Agra zal hij zichzelf wel toebedacht hebben. Naar mijn mening: een 4. A 5. Waarom ik dan nu toch een 7 moet invullen is mij niet helemaal duidelijk, maar goed, dat moet dan maar.

19-01-2012/00:46
 » Muller weer
Oh, ik zie dat mijn commentaar algemener geldend bedoeld is dan alleen op Th's Schervengericht... Een 8, dit maal.

24-09-2012/14:01
 » Moon Fung
Dank nogmaals voor je commentaar. Weet ik i.i.g. welke boeken ik wel/niet moet lezen de komende maanden. groetjes

01-11-2012/21:55
 » 10
10. Muller. 45. Ook de Samenzwering van Toole, bedwongen: 1969 - 1937 = 32. Toole had een boek geschreven en niemand vond het leuk. De idioten spanden tegen hem samen. Plus Toole leefde niet meer in de tijd van Boethius, de tijd waar God nog een lepel in de oppeppap had, maar in de tijd van een generaal, met dienstplicht in het bloedsaaie en dito hete Puerto Rico predikend. Dus ja, dan maar gewoon lekker eeuwig slapen, je moet toch wat. Zonde, vindt Muller 2012 - 1969 = veel jaren na dato. Maar goed, het is niet anders. Een beetje promoten dan maar, als pleister op een wonde. Toole zelf zal het worst wezen wat de idioten nog doen. Dus, lieve huidige androidgeneratie, drukt alstublieft de betreffende epub in uw mobiel, download een epubsnappende app en gaat dit lezen. November. Nederland Leest. Weet u nog wel? DDWD, RTL Boulevard en GTST moeten maar even wachten. Hier alvast een teasertje: Verklep I. wacht op de stoep op zijn shoppende moeder. 1960. New Orleans. Zij en de verkoopster babbelen levendig langs elkaar heen. Hij beoordeelt de kleding van het voorbijtrekkende voetvolk, in acht nemend de geschatte sociale status van de passanten. Zijn eigen kleding 'suggests a rich inner life'. Dan valt het oog van brigadier Mancuso op dit makkelijk arresteerbare object en stapt op I. af. Maar hij heeft zich vergist. I. is niet makkelijk arresteerbaar. Heel New Orleans raakt op stelten...


Naam:
Email:
Reactie:
Antwoord: