<< Terug naar het overzicht

Geplaatst: 2016-06-27 18:24:56

Steppenwolf (Roman)

Auteur: Hermann Hesse
Jaar: 1927


De oorlogen van Harry Haller in De steppewolf.

Het Interbellum. De Eerste Wereldoorlog is voorbij en de wereld stevent af op de Tweede-. Harry Haller, protagonist van De steppewolf (1927), is zich daar, in tegenstelling tot vele anderen, bewust van: “Het past ons land en de wereld beter als er tenminste een paar mensen die denken konden waren die partij trokken voor wijsheid en verlangen naar vrede, in plaats van blind en bezeten op een nieuwe oorlog aan te sturen.”
Harry Haller, het alter ego van auteur Hermann Hesse, is een journalist met een afwijkende mening. Hij is erg kritisch op de ontwikkelingen in Duitsland. Harry heeft niet veel vrienden, maar de vrienden die hij heeft weten niet dat hij en ‘de walgelijke dissident’ Haller dezelfde persoon zijn.

De loop van de geschiedenis heeft geleerd dat Harry (en Hesse) gelijk hadden met hun ‘voorspelling’ van de Tweede Wereldoorlog. Harry heeft een scherpe blik. Op de wereld, op z’n medemens, maar zeker ook op zichzelf. Hij ervaart een gespletenheid in zichzelf waar hij niet mee uit de voeten kan. Enerzijds beschouwt hij zichzelf als ‘tamelijk verstandige man’, anderzijds denkt hij de ziel van een wolf te hebben; wild, bandeloos en eenzaam: “Dan ben ik werkelijk de steppewolf, zoals ik me dikwijls noemde, het in een hem vreemde en onbegrijpelijke wereld verdwaalde dier dat zijn tehuis, zijn lust en voedsel niet meer vindt.” (173*) De intellectueel en het wilde dier in hem strijden met elkaar en sluiten elkaar uit. Harry bestempelt dit als schizofreen en is ervan overtuigd dat hij, door zijn tegenstrijdige karakter, tot een minderheid behoort. Hiermee plaatst hij zichzelf in een isolement; hij is anders dan de anderen en hoort nergens bij. Niet bij de wilden, niet bij de burgerlijken. Zijn gevoel van isolement speelt dus niet alleen op politiek - maar zeker ook op mentaal/sociaal vlak.
Het conflict in Harry loopt zelfs zo hoog op dat hij er een eind aan wil maken. Maar, als puntje bij paaltje komt, kan hij het niet: “Ik zou zo lang het mes in mijn hand houden en het dan weer weggooien tot het eindelijk toch gebeurd was (…) Maar het kind luisterde niet, het liep weg, het wilde leven.” (228)

Diezelfde avond ontmoet hij Hermine, de vrouw waardoor alles verandert. Of Hermine een zinsbegoocheling is of een vrouw van vlees en bloed, is niet helemaal duidelijk. Hermine heeft hetzelfde gezicht als zijn jeugdvriend Hermann (een verwijzing naar Hesse zelf en diens verwevenheid met Harry?) en blijkt precies te weten hoe Harry in elkaar zit en wat hij nodig heeft. Hermine vertelt dat zij in zekere zin ook een steppewolf is. Alles wat ze zegt is voor Harry een schot in de roos.
Harry besluit Hermine blindelings te volgen. Hij is niet verliefd op haar en ze beginnen ook geen relatie, maar hij ziet haar als zijn redder. Voor haar is hij zelfs bereid te leren dansen, iets wat ernstig tegen zijn natuur in gaat. De prijs die hij uiteindelijk voor z’n mentale bevrijding moet betalen is nog vele malen hoger: Hermine laat hem beloven haar te doden. Omdat hij zich compleet aan haar heeft overgegeven, belooft hij het haar.
Meer en meer weekt Hermine hem los van z’n oude ik. Was hij altijd een snob die dweepte met Goethe, Mozart en Dostojevski, onder de bezielende leiding van Hermine gaat hij luisteren naar ‘tijdelijke muziek’, neemt hij verdovende middelen en heeft hij ongebonden seks. Hij durft te genieten van alles wat hij altijd veroordeelde. Hij leeft in een gelukkige roes.

Het boek krijgt steeds meer een magisch realistisch karakter en het einde is in dat opzicht spectaculair. Harry krijgt een bewustzijnsveranderend drankje van Pablo, een goede vriend van Hermine. Deze leidt de bedwelmde Harry het Magisch Theater binnen. Dit Magisch Theater bestaat uit vele ruimtes en elke ruimte staat voor een menselijk verlangen. Harry gaat vijf verschillende ruimtes binnen, in één van de ruimtes krijgt hij het meisje dat hij vroeger niet kon krijgen, in een andere ruimte wordt hij een koelbloedig moordende soldaat. Uiteindelijk komt hij in een ruimte waarin hij Pablo en Hermine naakt ziet liggen slapen. Hij doodt Hermine met een mes, zoals hij haar beloofd had.
Pablo kiest Harry’s straf. Niet de doodstraf, die de vroegere, lijdende Harry misschien gewenst had, maar de straf van het leven. Harry moet doorgaan, leren lachen, spelen en leven. En die kans pakt hij. We tekenen op: “En ik verwonder me erover hoe rijk mijn leven is.” (343)

En daarmee blijkt De steppewolf uiteindelijk een hoopvol boek. De auteur constateert in het nawoord dat veel lezers De steppewolf beschouwen als een boek over menselijk lijden, terwijl het juist gaat om ‘genezing’, niet om ‘ondergang’.
Hoe dan ook: met recht een klassieker. Een prachtige klassieker.

* Ik heb de bundeling van Siddharta, De steppewolf, Demian en Reis naar het morgenland gelezen, De Bezige Bij (2002).

© Nieke Geschiere - 2010-2017
Zegt u het maar!
14-11-2011/21:28
 » willie
Hallo Nieke, Eindelijk zal ik eens reageren. Je website ziet er prachtig uit, en goed geschreven Leuk hoor. Ga zo door...

02-01-2012/14:51
 » Maarten Lammers
Hoi Nieke, Wat leuk om jouw site eens te bekijken. Stoer hoor, een eigen site. Ziet er keurig uit. Groeten, Maarten (bekend?) Alphen aan den Rijn

04-01-2012/03:28
 » Nieke
Dag Maarten, wat leuk van je te horen! Hoe gaat het met je? Nog steeds in Alphen aan den Rijn, begrijp ik? Groeten, Nieke

19-01-2012/00:42
 » Muller
Sjesus, had ik dit maar eerder gelezen Nieke! Wat een gedrocht van een boek was het. Ja, en op je iPad zie je niet dat het dik is he? Nee. Muller is er flink ingetuind. Meneer Th heeft een aardig gedachtenexperiment bedacht, maar de dialogen tussen Remo en Maddox zijn veel te geforceerd, te gekunsteld om het meeslepend te maken. En de rol van Agra zal hij zichzelf wel toebedacht hebben. Naar mijn mening: een 4. A 5. Waarom ik dan nu toch een 7 moet invullen is mij niet helemaal duidelijk, maar goed, dat moet dan maar.

19-01-2012/00:46
 » Muller weer
Oh, ik zie dat mijn commentaar algemener geldend bedoeld is dan alleen op Th's Schervengericht... Een 8, dit maal.

24-09-2012/14:01
 » Moon Fung
Dank nogmaals voor je commentaar. Weet ik i.i.g. welke boeken ik wel/niet moet lezen de komende maanden. groetjes

01-11-2012/21:55
 » 10
10. Muller. 45. Ook de Samenzwering van Toole, bedwongen: 1969 - 1937 = 32. Toole had een boek geschreven en niemand vond het leuk. De idioten spanden tegen hem samen. Plus Toole leefde niet meer in de tijd van Boethius, de tijd waar God nog een lepel in de oppeppap had, maar in de tijd van een generaal, met dienstplicht in het bloedsaaie en dito hete Puerto Rico predikend. Dus ja, dan maar gewoon lekker eeuwig slapen, je moet toch wat. Zonde, vindt Muller 2012 - 1969 = veel jaren na dato. Maar goed, het is niet anders. Een beetje promoten dan maar, als pleister op een wonde. Toole zelf zal het worst wezen wat de idioten nog doen. Dus, lieve huidige androidgeneratie, drukt alstublieft de betreffende epub in uw mobiel, download een epubsnappende app en gaat dit lezen. November. Nederland Leest. Weet u nog wel? DDWD, RTL Boulevard en GTST moeten maar even wachten. Hier alvast een teasertje: Verklep I. wacht op de stoep op zijn shoppende moeder. 1960. New Orleans. Zij en de verkoopster babbelen levendig langs elkaar heen. Hij beoordeelt de kleding van het voorbijtrekkende voetvolk, in acht nemend de geschatte sociale status van de passanten. Zijn eigen kleding 'suggests a rich inner life'. Dan valt het oog van brigadier Mancuso op dit makkelijk arresteerbare object en stapt op I. af. Maar hij heeft zich vergist. I. is niet makkelijk arresteerbaar. Heel New Orleans raakt op stelten...


Naam:
Email:
Reactie:
Antwoord: